Menu

Thomas Edison’un Hayatı ve İcatları

Thomas Alva Edison, 11 Şubat 1847’de Amerika’nın Ohio eyaletinde, Samuel Ogden Edison, Jr. ve Nancy Matthews Elliott’un 7. çocuğu olarak dünyaya gelir. Yedi yaşındayken ailesiyle birlikte Michigan’daki Port Huron’a yerleşen Edison, ilköğrenimine yaşadığı bir hastalık dolayısıyla geç başlar.

Öğretmeni annesine “Çocuğunuz haftanın günlerini ve çarpım tablosunu ezberleyemiyor. Hatta dikkatsiz, derslerine yeterince odaklanamıyor. Çok başarısız. Ne yaparsam yapayım anlamıyor. Algılaması çok ama çok zayıf. Nasıl söylesem? İşin kötüsü, hiçbir şey öğrenmeyecek kadar aptal ve tembel! Çocuğunuzu okuldan alırsanız isabetli bir karar vermiş olursunuz!” der. 3 ay devam ettiği okuldan uzaklaştırılır. Kanada’da daha önce öğretmenlik yapmış olan annesi, oğlunun eğitimine evde devam eder. Bilime olan ilgisi, annesinin Richard Green Parker’ın Doğal Felsefe Okulu‘nu satın almasıyla başlar.

thomas edison cocuklugu

Edison, 10 yaşına geldiğinde fizik ve kimya  kitaplarına ilgisi artar. Kendi odasına bir laboratuvar kurar ve orijinal deneyler yapmaya başlar. Birkaç felaketin ardından, ailesi laboratuvarını evin kilerine taşımasını ister. Patlamaların evde yarattığı sallantılar, ailesini tedirgin etse de bu durumu kabullenirler. Deneylerini finanse etmek için Edison, Port Huron ve Detroit arasında çalışan trende gazete satmaya başlar. Evlerindeki laboratuvarını trenin yük vagonuna taşır. Bu dönemde, Michael Faraday’ın Experimental Researches In Electricity adlı yapıtını okur. Bunun üzerine, bir yandan Faraday’ın deneylerini tekrarlar, bir yandan da kendi deneylerine ağırlık vererek daha düzenli çalışmaya ve notlar tutmaya başlar.

Bir yandan da trenin yük vagonuna yerleştirdiği küçük bir baskı makinesi ile Weekly Herald adında haftalık bir gazete basar. Ama bir gün, içinde fosfor bulunan tüplerden biri kırılıp, vagonda yangın çıkınca, sinirlenen kondüktör hem tüm eşyalarını dışarı atar, hem de kulağına şiddetli bir tokat atar. Çocukluğunda geçirdiği kızıl hastalığı ve orta kulak iltihabı nedeniyle işitme problemi vardır zaten, bu olay yaşamı boyunca sürecek sağırlığına neden olur.

thomas edison

1862 yılında aynı istasyonda gazete satarken, istasyon müdürü Mackenzie’nin çocuğunu trenin altında kalmaktan kurtarınca, müdür ona telgraf kullanmayı öğretir. ABD’de iç savaş başlayınca, savaşa katılan telgraf teknisyeninin yerine işe girer. Bu dönemde yeni cihazlar tasarlar. Gece operatörü iken, tren hareket memuruna her saat başında sinyal göndermek zorunluluğundadır. Oysa, gündüzleri araştırmalarıyla uğraştığından, geceleri uykuya ihtiyacı vardır. Bunun üzerine, sinyalleri otomatik olarak vaktinde gönderecek bir cihaz yapar. Yine başka bir istasyonda çalışırken, telgraf dairesini farelerin istila etmesi üzerine, fareleri elektrik sadmesiyle (sarsıntı) öldürecek bir cihaz yapar. Telgrafçı ofiste yokken, mesajlarını kaydedecek bir otomatik ses kayıt cihazı yapar, bu cihaz sonraları kendisine fotoğrafı ilham verir.

1869’da Boston’da telgraf operatörü olarak çalışırken ilk patentini alır. Bu buluşu, otomatik bir oy kaydetme makinasıdır. Elle oylamada üyelerin oy değiştirme fırsatı vardır, elektronik sistemde buna zaman kalmaz düşüncesiyle politikacılar itiraz eder, satın alınmaz. 1867’de E. A. Callahan’ın icat ettiği teypten farklı olarak, yeni bir  teyp yapar ve buna özel bir telgraf servisi hattı bağlar. Tüm bu çalışmaları nedeniyle tüm parasını yitiren Edison, 1869’da Boston’dan ayrılıp New York’a gider. Kalacak yeri yoktur, beş parasızdır. İki gece, simsarlar için borsa fiyatlarını şeride kaydeden bir cihaz işleten bir firmanın batarya odasında yatar. Üçüncü gün Edison’un şansı altın borsasının düzenlenmesinde kullanılan telgrafın bozulmasıyla döner. Edison aygıtı ustaca tamir edip, sistemi çalıştırınca müdür onu işe alır.

Mary Stilwell

Mary Stilwell
Edison, Western Union Telegraph Company’den geliştirilmekte olan telgraflı kayıt aygıtlarını yetkinleştirme çalışması yapma önerisi alır. Bunun üzerine bir arkadaşı ile birlikte Edison Universal Stock Printer mühendislik şirketini kurar, sattığı patentleri sayesinde kısa sürede önemli bir servet sahibi olur. 1871 yılında 24 yaşındaki Edison, 16 yaşındaki Mary Stilwell ile evlenir. Üç çocuğu olur, ancak eşi 28 yaşında beyninde yaşadığı bir sağlık problemi nedeniyle ölür.

Mary Stilwell

Mary Stilwell
New Jersey Newark’ta bir imalathane kurarak, telgraf ve telem aygıtları üretmeye başlar. Daha sonra imalathanesini kapatarak 1876’da New Jersey’deki Menlo Park’ta ilk endüstriyel araştırma laboratuvarını kurar ve tüm zamanını yeni buluşlar yapmaya yönelik çalışmalara ayırır. Çevresine sonradan Edison öncülerinin çekirdeğini teşkil edecek bir grup çalışkan, genç yardımcı toplar, atölyeleri bir çeşit deneysel okuldur. Graham Bell’in icat ettiği telefona, karbondan bir iletici ekleyerek telefonu geliştirir. Daha sonra yüksek sesle telefon konuşması olanağı sağlayan elektromotografı bulur. Ses dalgalarının dinamiği üzerine yaptığı bu çalışmalardan yararlanarak fonografı icat eder (geliştirilmiş hali gramofondur). Fonografa ilk olarak Mary Little Lamb şiirini okuyarak kaydeder. Fonografı çalıştırdığında sözcükler cızırtılı ama oldukça net bir biçimde duyulur. Bu buluşu çok yankı uyandırır ve Menlo Park Sihirbazı unvanı verilir.

Elektrik ampulünü ilk o keşfetmemiştir. Zaten, bu nedenle Patent Ofisi, ampulün patenti William Wallace’a ait olduğu gerekçesiyle Edison’un patentini 6 yıl onaylamaz. 1878’de William E. Sawyer’in yaptığı 500 mum gücündeki ark lambasından etkilenen Edison, bundan daha güvenli olan ve daha ucuz bir yöntemle çalışan yeni bir elektrik lambasını geliştirme çalışmasına girişir. Bu amaçla, iş adamlarının parasal desteğini sağlar ve Edison Electric Light Company’i kurar. Oksijenle yanan elektrik arkı yerine, havası boşaltılmış bir ortamda (vakum) ışık yayan ve düşük akımla çalışan bir ampul yapmayı tasarlar. Bu amaçla, 13 ay boyunca flaman olarak kullanabileceği bir metal tel yapmaya uğraşır. Sonunda 21 Ekim 1879’da özel yüksek voltajlı elektrik üreteçlerinden elde ettiği akımla çalışan karbon flamanlı elektrik ampulünü halka tanıtır.

thomas edison

1883’te metal ile flaman arasına galvanometre bağlayınca, metalden elektrik geçtiğini bulur. Edison Etkisi denilen bu buluş sayesinde, diyot (akım doğrultucu olarak kullanılan iki elektrotlu lamba) ve triyot (üç elektrotlu lamba) yapılır, bu da radyonun icadını kolaylaşır.

Elektrik, New York şehrinde 1870’lerin sonunda kullanılmaya başlar. Edison’un Pearl Caddesi’ndeki doğru akım jeneratörü ise bir anda tekel haline gelir. New York şehrinin zenginleri, evlerine elektrik bağlatmak için sıraya girer. 1884’te Nikola Tesla dünyanın en büyük elektrik mühendisi olarak gördüğü kahramanı Thomas Alva Edison’un yanında işe başlar. Kısa zaman sonra doğru akım santralini iyileştirmek üzere görevlendirilir. Edison, bu işi başarırsa kendisine 50.000 dolar vermeyi vaat eder. Edison’un verdiği işi bitiren Tesla, 50.000 dolarlık ikramiyesini isteyince, Edison, o zamanlar göçmen olan Tesla’ya, o sözü şaka olarak söylendiğini ve Tesla’nın tam bir Amerikalı olunca bu Amerikan şakasını anlayabileceğini söyler. Tesla hemen istifa eder.

thomas edison

Kendisi de bir mucit olan George Westinghouse’a alternatif akımla ilgili geliştirdiği patentleri satmasıyla Tesla’nın hayatı ve şansı değişecek ve akım savaşları başlayacaktı. Tesla’nın geliştirdiği alternatif akım dinamoları, transformatörleri ve motorlarıyla elektriğin çok daha ucuz bir şekilde uzaklara aktarılabileceği anlaşılır. Bunların hayata geçirilmesi, Edison’un elektrik dağıtımındaki tekelinin kırılması demekti. Edison, alternatif akımı karalamak için bir propaganda savaşı başlatır. Tam bu sırada Edison’un karşısına iyi bir fırsat çıkar. Bir mahkum, elektrik verilerek idam edilmek istenir. Kullanılmış bir Westinghouse jeneratörüyle ilk elektrikli sandalye yapılır. Bu işlem sırasında alternatif akım kullanıldığı basına sızdırılır. Bu kampanya o kadar etkili olur ki, elektrikli sandalye ile idam Westinghouse’un ismiyle anılır olur. Ancak günümüzde bu mücadelenin galibi hala Tesla.

Nikola Tesla’nın Hayatı ve Buluşları isimli yazımızı da okumanızı öneriyoruz.

mina miller

İkinci eşi Mina Miller ile

1885 yazında Boston’da bir müzik öğrencisi olan Mina Miller ile tanışır ve 1886’da evlenirler. Bu evliliğinden de üç çocuğu olur. 1887’de Menlo Park’tan New Jersey’deki West Orange’a taşınan Edison, burada önceki laboratuvarlarının on katı büyüklüğünde bir laboratuvar açar. 1889’da ilk filmi makinası olan kinetografı, sonra modem film makinalarının öncüsü olan kinetoskopu yapar.

1912’de kinetophone’u bulur, böylece sesli film yapımı mümkün hale gelir. Ülkede, film endüstrisi neredeyse tamamen Edison’un patentlerine dayanan işlemler ve aletler sayesinde kurulmuştur. İndüksiyon yoluyla işleyen bir telsiz telgraf sistemi icadıyla hareket halindeki trenlere mesaj gönderilebilir. 1895’de X ışınları Röntgen tarafından bulununca, Edison cam ustası Dally’ye X ışını tüpleri yaptırır ve fluoroskop’u (görüntüleme tekniği) icat eder, hastaneler cihazı beğense de X ışınlarına maruz kalan camcı kanserden ölür. Edison çok üzülür ve X ışınları konusunda çalışmaktan vazgeçer.

thomas edison

Edison, Birinci Dünya Savaşı sırasında, ABD Donanma Danışma Kurulu’nun başına getirilir. Edison bu görevindeyken, ülkesi tarafından deniz savaşlarında kullanılan kırk çeşit buluş ortaya koyar. Diğer icatları olarak, Remington daktilo, tek hattan aynı anda çeşitli alıcılara mesaj göndermeye yarayan quadruple telgraf vericisi, daha sonra kopya makinası hâline gelen bir makina, elektrikli lokomotif, vanalı vites, 7 adet elektrik güç transmisyon patenti, demiryolu sinyal sistemi, cam yapım âleti (tabaka levhâ hâlinde), suni sıva, şarjlı galvanik piller, kompresörle kullanılabilen boyalar, yapım malzemeleri, renklerin çeşitlerini görmek için geliştirilmiş metodlar, el fenerleri, transmiterler (ısı, sıcaklık ve basınç gibi değerleri voltaj veya miliamper seviyesine dönüştürürler), alkali pil, radyo alıcıları, sentetik kauçuk sayılabilir.

thomas edison

Ancak bazı çalışmaları da başarısızlıkla sonuçlanır. 1907’de hazır beton döküm bina projesiyle, evlerin mobilyalarını ve piyanoyu bile betondan döker ama evler satılamayınca zarar eder. Mıknatısla demir ayırma tekniğini geliştirir ve demir oranı düşük madenlerden demir üretse de zarar eder. Oyuncakların içine sığan minik gramofonlar yapar, şarkı söyleyen bebekler üretir ama satamaz. En ileri görüşlü buluşu ise 1899’da geliştirdiği elektrikli araba bataryasıdır, bunun sayesinde elektrikli arabalar 100 mil gidebilir hale gelir. Fakat bu batarya çok ağır, kolay hasar görebilir ve oldukça pahalıdır. Ama kuşkusuz en ilgi çekici buluşu, 1920’de bir radyo programında ruhlarla konuşma olanağı veren cihaz üzerine çalıştığını söylemesi olur.

“Eğer kişiliğimiz ölümden sonra da yaşayabiliyorsa, dünyada kazandığımız bilgiyi, anıyı ve zekayı saklaması mümkün ve mantıklıdır. Bu nedenle, ölüm dediğimiz olaydan sonra da kişiliğimiz devam ediyorsa dünyada bıraktıklarımızla ilişkiye geçmek isteyecektir. Bu kişiliğin maddeyi de etkileyeceği düşüncesindeyim; bu mantık doğruysa yeterince duyarlı bir alet yaparsam bu ilişkiyi kaydedebilirim.”

thomas edison

Edison, 18 Kasım 1931’de, 84 yaşındayken New Jersey’de hayata veda eder. Edison deneme ve yanılma yöntemine sıkı sıkıya bağlıydı. Ona göre yeni icatlar % 1 ilham, %99 alın teriydi. Yalnız çalışmaz, çalışmalarını büyük bir yardımcı ve asistan grubuyla beraber yürütürdü. Uykuya ihtiyaç duymadan saatlerce çalışabilirdi. Bunun yanında, buluşlarından para kazanmayı çok iyi bilen bir iş adamıydı. Geriye çığır açıcı buluşlarının yanı sıra, yaklaşık 1300 tane icat ve gözlemleriyle dolu not defteri bırakır.

Kaynak
Thomas Alva EdisonEdison ve Tesla Arasındaki Akımlar SavaşıEdison ve İcatlarıThomas Alva Edison’un HayatıÜnlü Fizik Bilim Adamları


Facebook Yorumları

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir